hjálp

Skráning efnis með lýsigögnum
Á Menntagátt er hægt að skrá efni eftir alþjóðlegum staðli sem kallast LOM staðall. Gerir þetta öðrum menntagáttum úti í heimi kleyft að leita íslensku efni og okkur hjá þeim og einnig mun það verða til þess að auðvelda samnýtingu skráningar við t.d. bókasafnskerfi um heim allan.

Lýsigögn (e. metadata) eru í raun gögn um gögn, þ.e. upplýsingar um ýmis gögn sem liggja hér og þar um heiminn. Skráningin fer fram í gegn um ákveðin svæði, s.s titil og markhóp, og eru sum svæðanna valkvæð en önnur verður að fylla inn í til að uppfylla lágmarksskráningarþörf staðalsins. Það að allt efni sé skráð með samræmdri skráningu gerir leitarvélum og kerfum kleyft að koma upp með nákvæmar niðurstöður.

Héðan er hægt að fara á skráningarsíðuna eða með því að ýta á pennann sem er við hliðina á hnappnum sem þú varst að ýta á. Á skráningarsíðunni er hnappur sem á stendur Sýna alla hjálp og mun sá texti er þar birtist leiðbeina þér við skráninguna. Sami hjálpartexti er einnig í heild sinni hér fyrir neðan.

Ef spurningar vakna eða vandmál koma upp er hægt að hafa samband við menntagatt@menntagatt.is. Gangi þér vel!

Leiðbeiningar fyrir skráningu

 

Titill :
Heiti efnis.
Titill er yfirleitt það heiti sem efni þekkist undir. Ef fleiri heiti eru þekkt á efninu má geta þeirra í sviga eða aðskilið með kommu.
Dæmi: „Snorra Edda (Gylfaginning)" eða „Reiknidæmi í algebru fyrir 10. bekk"

Titill : Á öðrum tungumálum :
Titill verks á öðrum tungumálum.
Þýðingar titils á önnur tungumál.
Dæmi: erlendur tilill „Algebra examples for 10th grade"

Höfundur :
Kennimark þess aðila sem ber aðalábyrgð á efninu og á höfundarrétt þess.
Höfundur getur verið einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Íslenska höfunda ætti að rita sem fornafn eftirnafn. Dæmi: „Snorri Sturluson", erlenda höfunda á forminu eftirnafn, fornafn. Dæmi: „Miller, Frank"

Aðrir aðilar :
Aðili sem á annars konar aðild að efninu en höfundaraðild eða leggur til efni eða vinnu í verkið.
Aðili, sem er meðútgefandi, er til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem útbjó efni til prentunar, tók mynd, prófarkalas skjalið, endursagði o.sv.fr. Dæmi: „Jón Jónsson"

Aðrir aðilar : Útgefandi :
Aðili sem hefur yfirumsjón með að koma efni á framfæri.
Útgefandi getur verið til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Nafn aðila ritað með hefðbundnum hætti, hægt er að láta heimilisfang eða URI fylgja með. Dæmi: Mál og Menning hf. http://www.malogmenning.is

Aðrir aðilar : Lætur í té efni :
Aðili sem leggur til efni eða vinnu í verkið.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem tók mynd, skrifaði texta, lagði til glósur o.sv.fr. Dæmi: „Jóna Jónsdóttir"

Aðrir aðilar : Hlutverk óþekkt :
Aðili sem á annars konar aðild að efninu.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Dæmi: „Jóhannes Jóhannesson"

Aðrir aðilar : Upphafsaðili :
Aðili sem á hugmyndina að því að koma verki í framkvæmd eða lætur framkvæma verk.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem kom með upphaflegu hugmyndina eða styrkveitanda sem bað um efnið o.sv.fr. Dæmi: „Jónmundur Jónmundsson"

Aðrir aðilar : Frágangur :
Aðili sem lýkur verkinu eða stoppar það.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem stöðvar útgáfu efnis, tekur það af netinu o.sv.fr. Dæmi: „Jónína jónsdóttir"

Aðrir aðilar : Prófarkalesari :
Aðili sem fer yfir efnið og leiðréttir.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem prófarkalas skjalið o.sv.fr. Dæmi: „Jóhanna Jóhannsdóttir"

Aðrir aðilar : Ritstjóri :
Aðili sem ritstýrir verkinu og kemur því til útgefanda.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem útbjó efni til prentunar o.sv.fr. Dæmi: „Jóney Jónsdóttir"

Aðrir aðilar : Grafískur hönnuður :
Aðili sem sér um útlit efnis.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem bjó til línurit, mynd o.sv.fr. Dæmi: „Jóakim Jóakimsson"

Aðrir aðilar : Tæknilegur framkvæmdaraðili :
Aðili sem framkvæmir tæknilega vinnu að baki efninu.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem forritaði virkni vefsíðu o.sv.fr. Dæmi: „Jósep Jósepsson"

Aðrir aðilar : Tæknilegur ráðgjafi :
Aðili sem fer yfir tæknilega útfærslu efnis og sér um að það uppfylli gæðakröfur
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem leiðbeindi forritara eða gerði gæðaúttekt á hugbúnaði o.sv.fr. Dæmi: „Jón Jónsson"

Aðrir aðilar : Kennslufræðilegur ráðgjafi :
Aðili sem fer yfir kennslufræðilegan þátt efnisins og sér um að það uppfylli gæðakröfur.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem leiðbeindi við útfærslu efnis fyrir kennslu o.sv.fr. Dæmi: „Jóngeir Jóngeirsson"

Aðrir aðilar : Handritshöfundur :
Aðili sem semur texta eða sögu efnisins.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.
Hér getur til dæmis átt við þann sem endursagði efni, samdi texta við mynd bjó til handrit fyrir hreyfimynd o.sv.fr. Dæmi: „Jóhanna Jóhannsdóttir"

Aðrir aðilar : Leiðbeinandi hönnuður :
Aðili sem hannar.
Til dæmis einstaklingur, stofnun eða fyrirtæki. Aðili skal yfirleitt auðkenndur með nafni.

Lýsing :
Útlistun á efninu sem um ræðir.
Lýsing getur verið útdráttur, efnisyfirlit, myndrænt yfirlit um efni eða lýsing í almennum orðum. Lýsing takmarkast þó ekki við þessi atriði
Dæmi: „Snorra-Edda var rituð af Snorra Sturlusyni á þriðja tug 13. aldar. Snorra-Edda sjálf er byggð á goðatrú eða heiðni og segir frá og útskýrir trú manna áður en þeir tóku kristni."

Efni og lykilorð :
Efnisorð sem lýsa innihaldinu.
Efni er yfirleitt lýst með efnisorðum eða efnisorðasamböndum eða efnistáknum úr flokkunarkerfum. Æskilegast er að nota orð eða efnistákn úr stöðluðum efnisorðaskrám og flokkunarkerfum.
Eingöngu skal skrá eitt stikkorð í hverja færslu og nota hnappinn til að bæta við færslum eftir þörfum. Dæmi: „Goðafræði",  „Heimsendir", „Algebra", „Breytur"

Tungumál :
Tungumál efnis
Æskilegast er að tákna tungumál með þriggja stafa kóða af staðlinum ISO 639 [ISO639] eins og sagt er fyrir um í RFC 1766 [RFC1766] eða tveggja stafa landakóði af staðlinum ISO 3166 [ISO3166] má fylgja, t.d. „en" fyrir ensku, „fr" fyrir frönsku eða „en-uk" fyrir ensku eins og hún er notuð á Bretlandseyjum.
Dæmi: „ice" fyrir Íslensku

Dagsetning : Birting :
Dagsetning eða tímabil formlegrar birtingar (eða útgáfu) efnis.

Dæmi: 1997 er ritað „1997" Dæmi: maí árið 1997 er ritað „1997-05" Dæmi: 18. ágúst 2001 væri „2001-08-18" Dæmi: 18. ágúst 2001 klukkan 12:20:33 er ritað „2001-08-18T12:20:33" Tímabil er ritað með eftirfarandi hætti samkvæmt staðlinum [W3C-DTF] Dæmi: „start=2000-12-27; end=2001-08-18"

Réttindi : Verðflokkur :
Kóði yfir greiðslutilhögun gagna.
Einungis er hægt að velja um flokkana „Frítt", „Frítt að einhverju leyti"„Gjaldskylt"
Dæmi: "Frítt"

Réttindi : Höfundarréttur og takmarkanir :
Kóði sem lýsir þeim réttindum sem notendum er gefin á efninu.

Réttindi :
Upplýsingar um þau réttindi sem í gildi eru um notkun efnis.
Hér standa upplýsingar um skilyrði fyrir notkun gagna og um rétthafa eða tilvísun til slíkra upplýsinga. Upplýsingar um rétt taka oft til eignarréttar, höfundarréttar eða afnotaréttar. Þótt þetta atriði sé ekki til staðar má ekki draga af því neina ályktun varðandi hvers konar rétt á gögnum.
Dæmi: „Kennsluefni á þessum síðum mega allir nota til náms og kennslu svo lengi sem þeir eigna sér það ekki."

Tengsl :
Tilvísun til skyldra gagna.
Æskilegast er að vísa til skyldra gagna með stafastreng eða númeri sem gert er samkvæmt stöðluðu kerfi.
URI Dæmi: „http://frontpage.simnet.is/samfelagsfr/kennsluefni/landvis/landvis-2-utgafa.html"

Tengsl : Endurútgáfa af :
Gögn, sem verið er að lýsa, eru breytt gerð eða útgáfa þeirra gagna sem vísað er til. Breytt gerð merkir breytingar á efni gagna fremur en á formi þeirra.

Tengsl : Breytt útgáfa :
Gögn, sem verið er að lýsa, eru til í breyttri gerð eða útgáfu sem vísað er til.

Tengsl : Uppfært með :
Gögn, sem vísað er til, koma í stað þeirra gagna sem verið er að lýsa.

Tengsl : Kemur í stað :
Gögn, sem verið er að lýsa, koma í stað þeirra gagna sem vísað er til.

Tengsl : Gögn sem krefjast fylgigagna :
Gögn, sem verið er að lýsa, eru nauðsynleg fylgigögn með þeim gögnum sem vísað er til annaðhvort að því er varðar ytri búnað eða innihald.

Tengsl : Fylgigögn :
Gögn, sem verið er að lýsa, þurfa nauðsynlega þau gögn sem vísað er til annaðhvort að því er varðar ytri búnað eða innihald.

Tengsl : Hluti af heild :
Gögn, sem verið er að lýsa, eru hluti þeirra gagna sem vísað er til að því er varðar ytri búnað eða innihald.

Tengsl : Hluti :
Gögnum, sem verið er að lýsa, eru annað hvort í rökrænu eða efnislegu samhengi við þá tilvitnun sem notuð er.

Tengsl : Tilvitnanir :
Gögn, sem vísað er til, vitna í eða í þeim eru einhvers konar tilvísanir til þeirra gagna sem verið er að lýsa.

Tengsl : Tilvísun :
Gögn, sem vísað er til, vitnað í eða í þeim eru einhvers konar tilvísanir til þeirra gagna sem vísað er til.

Tengsl : Fyrra form :
Gögn, sem verið er að lýsa, eru að efni til eins og þau gögn sem vísað er til en formið er annað.

Tengsl : Síðara form :
Gögn, sem verið er að lýsa, eru eldra form þeirra gagna sem vísað er til en að efni til eru þau eins.

Markhópur :
Gefur til kynna hvaða markhópi efnið er ætlað
Markhópur getur verið skilgreindur af höfundi, útgefanda eða þriðja aðila. Hér er átt við notendur efnisins.
Dæmi: „Nemandi"

Markhópur : Skólastig :
Skólastig markhópsins sem efnið er ætlað fyrir.
Ef skrá á mörg skólastig þarf að velja fyrsta skólastigið ýta á velja næsta og svo koll af kolli.
Dæmi: „Framhaldsskóli"

Tengsl : Samræmist námskrá :
Tilvísun í fyrirliggjandi staðal sem gögnin uppfylla.
Þessi gerð tengsla verður notuð til að lýsa tengslum milli lýsigagna og námskrár. Vísað verður í kóðanúmer námskrár fyrir tiltekið atriði. Hægt er að velja atriðið úr tréi sem birt er á skjánum til einföldunar.
Dæmi: „02-300-05-06-A03-0603: leggja saman 3 st. tölur m. reiknivél, prófa svar m. námundun"

Markhópur : Aldur :
Efnið miðast við ákveðin aldur eða aldurshóp
Ef skrá á mörg aldursstig þarf að velja fyrsta aldursstigið ýta á velja næsta og svo koll af kolli.
Dæmi: „12 til 15 ára"

Kennimerki (t.d. vefslóð) :
Einstakt ótvírætt kennimerki sem vísar til uppgefins efnis.
Kennimerki er stafastrengur eða númer. Æskilegast er að kennimerki séu gerð samkvæmt stöðluðu kerfi. Dæmi um slík kerfi eru ýmis stöðluð gagnaauðkenni: URI (Uniform Resource Identifier) (hér með talin vefföng: URL (Uniform Resource Locator)), DOI (Digital Object Identifier) og alþjóðlegt bókarnúmer ISBN (International Standard Book Number).
URI Dæmi: „http://frontpage.simnet.is/samfelagsfr/kennsluefni/landvis/landvis-2-utgafa.html" ISBN Dæmi: „9979304278"

Tegund efnis :
Skilgreind lýsing á eðli og innihaldi efnis.
Tegund efnis felur í sér greiningu sem lýsir flokki eða framsetningargerð efnis. Æskilegast er að velja orð af samræmdum orðalista um tegund (t.d. af listanum Dublin Core Types [DCMITYPE] ). Til að lýsa ytri búnaði gagna eða stafrænu formi þeirra skal nota Form.

Form : Miðill :
Gagnageymslu- eða flutningsmiðill.
Æskilegast er að velja orð af samræmdum orðalista (t.d. af listanum Internet Media Types [MIME] sem er listi yfir form rafrænna gagna).
Dæmi: „text / html" fyrir vefsíðu. Dæmi: „application / msword" fyrir Microsoft Word skjal

Form : Umfang :
Stærð gagna, magn eða tímalengd.
Ætlað til skráningar á stærð gagna. Stærð getur verið stærðarmál eða tímalengd.
Dæmi: „14500 byte" eða „14 kB" eða „tekur 10 mínútur í afspilun"

Leiðbeiningar fyrir fagritstjóra er að finna á annari síðu.

© Menntagátt.is - www.menntagatt.is - Prentvæn útgáfa